Antibiotica en tandproblemen bij het paard: wat zegt de wetenschap?

Bij paarden met (secundaire) sinusitis of tandproblemen wordt vaak gedacht dat bij de behandeling antibiotica noodzakelijk zijn. Uit "recent" onderzoek blijkt echter dat dit vaak niet het geval is. In dit artikel willen we zowel paardeneigenaren als verwijzende dierenartsen informeren over de effectiviteit van antibiotica bij tandextracties en secundaire sinusitis, en het belang van een goed ontstekings - en pijnmanagement via NSAID's.

In 2025 is het bovendien niet langer verantwoord om antibiotica als eerste reflex in te zetten. Antibioticaresistentie bij mens, dier én milieu is een reëel en wijdverspreid probleem dat we niet langer kunnen negeren. Bewust en terughoudend gebruik van antibiotica is daarom essentieel. De inzet van antibiotica is enkel is speciefieke gevallen geoorloofd en vanuit de overheid sterk gereguleerd.

Antibiotica: vaak gebruikt, maar beperkt effectief in tandextractie bij paarden

Tandextracties bij staande paarden worden (te) regelmatig gecombineerd met peri/post-operatieve antibioticatoediening door veel dierenartsen. Toch tonen een grote retrospectieve studie (Christiansen et al., 2022) en een literatuurstudie (Brinhol Souza et al., 2022) aan dat bij standaard extracties via de mond antibiotica geen significante invloed hadden op het risico op postoperatieve complicaties. Van de 264 paarden die een orale extractie ondergingen, traden complicaties op bij 18.4% van de dieren mét antibiotica versus 16.3% zonder antibiotica – een verschil dat statistisch niet betekenisvol was. Daarnaast lijdt de gift van antibiotica bij paarden tot een risico op ernstige complicaties zoals het ontstaan van ernstige diarree (colitis) die levensbedreigend kan zijn.

Bij een minder gebruikelijke techniek, de minimaal-invasieve transbuccale extractie (MTE), leek er wél een hogere complicatieratio bij paarden zonder antibiotica. Deze bevinding was klinisch relevant maar niet statistisch bevestigd, wat aangeeft dat verder onderzoek nodig is.

Een andere studie rond paarden met sinusitis secundair aan tandproblemen kwam tot een gelijkaardige conclusie: de kans op succesvol herstel na extractie van de aangetaste tand was niet hoger bij dieren die antibiotica kregen dan bij dieren die geen antibiotica kregen (respectievelijk 62.5% versus 60% geslaagde behandeling zonder nood aan bijkomende therapie).

NSAID's (ontstekingsremmers): essentieel in pre-operatieve voorbereiding van tandextractie bij paarden

Waar antibiotica beperkt nut lijken te hebben, tonen niet-steroïde ontstekingsremmers (NSAID's) hun waarde op meerdere fronten:

• Ze verminderen de lokale ontsteking rond de aangetaste tand of in de sinus.

• Ze zorgen voor een betere respons op lokale anesthesie, wat essentieel is bij staande extracties.

• Ze dragen bij aan een betere postoperatieve pijncontrole.

Voor verwijzende dierenartsen adviseren wij daarom een tijdige start met NSAID’s in aanloop naar de tandextractie. Dit kan het comfort van het paard verbeteren en de procedure vergemakkelijken.

Conclusie over antibiotica en NSAID's in tandextractie bij paarden

Hoewel antibiotica jarenlang een standaard onderdeel waren van de behandeling bij tandproblemen en sinusitis, tonen recente studies aan dat hun nut bij standaardextracties beperkt is. NSAID’s spelen daarentegen een cruciale rol in zowel pijnmanagement als het optimaliseren van de lokale anesthesie.

Daarnaast is het vanuit maatschappelijk oogpunt in 2025 niet langer verantwoord om antibiotica routinematig te gebruiken. De wereldwijde dreiging van antibioticaresistentie vraagt om een bewuste en onderbouwde inzet van deze middelen. Uiteraard blijven er een minderheid aan complexe patiënten of patiënten met een sterk verhoogd risico waar bijkomende medicamentueze behandeling essentieel is.

Equide behandelt elke patiënt op individuele basis met een aangepast behandelplan. De focus ligt op de behandeling van het primaire probleem, het inzetten van niet of minimaal invasieve technieken om hierbij te ondersteunen en een correcte opvolging. 

Wij blijven uiteraard beschikbaar voor overleg over casussen of begeleiding bij verwijzingen voor tandextracties.

Vragen of casus bespreken?

Neem gerust contact met ons op voor overleg of om een doorverwijzing te bespreken/in te plannen.

FAQ

1. Wat is het verschil tussen pre- en postoperatieve medicatie bij paardentandheelkunde?
Preoperatief krijgt het paard medicatie om pijn en ontsteking te verminderen, meestal met een NSAID zoals Metacam (meloxicam). Postoperatief gaat het om dezelfde pijnstilling en ontstekingsremming om herstel te bevorderen. Antibiotica worden zelden gebruikt.

2. Welke medicijnen worden het vaakst gebruikt?
Het meest gebruikt wordt Metacam (meloxicam), een veilig en effectief middel tegen pijn en ontsteking. Antibiotica worden bijna nooit ingezet, alleen in uitzonderlijke gevallen met ernstige infectierisico’s.

3. Waarom is een goede postoperatieve medicatie cruciaal?
Met de juiste pijnbestrijding en ontstekingsremming (zoals Metacam) herstelt het paard comfortabeler, eet sneller weer normaal en worden complicaties beperkt.